De mens is goed, maar toch gaat het mis

Er bestaat een kans dat u sinds vorige week uw buren en collega’s met heel andere ogen bekijkt. Tenminste als u heeft gehoord van het nieuwe boek dat historicus Rutger Bregman presenteerde in ‘De Wereld Draait Door’. Hij toont daarin aan dat psychologische experimenten die al decennia als bewijs gelden dat ieder mens tot slechte dingen in staat is, zijn gemanipuleerd.

In het beroemde Stanford Prison Experiment uit de jaren ’70, liet psycholoog Philip Zimbardo zien dat proefpersonen die de rol van gevangenisbewaarder speelden zich automatisch onmenselijk gingen gedragen tegen gevangenen. Het bewijs dat mensen zich afzetten tegen groepen waar ze geen deel van zijn, was geboren. Allemaal nep, stelt Bregman. Hij achterhaalde ook dat kinderen die aanspoelden op een onbewoond eiland elkaar helemaal niet naar het leven stonden, zoals de hoofdpersonen uit Lord of the Flies van William Golding. De hoopgevende conclusie: de meeste mensen deugen.

‘Zo blijft de leider lekker leven in het sprookje waarin iedereen het goede doet’

Ik gun u van harte het positieve mensbeeld dat Bregman schetst. Toch vliegen mensen én organisaties geregeld uit de bocht. Hoe kan het dat mensen die van nature goede bedoelingen hebben, toch gekke dingen gaan doen? Hun werkgever of hun klant oplichten, beleggingsverliezen wegmoffelen, producten verkopen waardoor andere mensen financiële problemen krijgen. Is het feit dat Zimbardo zijn eigen experiment manipuleerde en de hele wereld decennia voor de gek hield, niet juist het bewijs dat mensen gekke dingen doen als ze druk voelen om succesvol te zijn?

Als het uit de bocht vliegen niet komt door verkeerde intenties moet het antwoord zijn dat al die mensen die deugen beïnvloed worden door hun omgeving. Ik moest denken aan de uitspraak van Fortis-ceo Jean-Paul Votron: ‘Don’t bring me problems, bring me solutions!’ Wie met problemen komt is een loser. Het effect laat zich raden. Niemand vertelt de leider meer wat er speelt. En zo blijft de leider lekker leven in het sprookje waarin iedereen het goede doet en alle problemen oplosbaar zijn. Yes, we can!

Laten we eerlijk zijn. We worden voortdurend beïnvloed door van alles om ons heen. De mores in het team, de hoge verwachtingen van de baas. Dat die omgeving ons gedrag beïnvloedt is ook weer reden voor optimisme. Als we beter begrijpen hoe die omgeving werkt, kunnen we gedrag in organisaties echt veranderen.

Ik blijf mijn verbazing en ideeën over gedrag graag met u delen. Vanaf volgende week niet meer in de vorm van een column maar in een maandelijkse bijdrage op de Expertpagina.

Femke de Vries is managing partner bij &samhoud, bijzonder hoogleraar toezicht aan de Rijksuniversiteit Groningen en oud-bestuurslid van toezichthouder AFM. Reageer via columnist@fd.nl.

Deze column is oorspronkelijk verschenen in het Financieel Dagblad en is voor FD-abonnees ook te lezen via https://fd.nl/auteur/femke-de-vries.

Share and Enjoy:
  • Print
  • Facebook
  • Twitter
  • LinkedIn
  • email

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *