Als je goed richt dan raak je hem beter

Twintig jaar geleden begon ik aan mijn eerste baan als toezichthouder. Opdracht: fraude bestrijden in de Rotterdamse haven. Aan werk geen gebrek. Drugs, illegaal vlees, opgezette dieren. Je kunt het zo gek niet bedenken, of het werd verstopt in de zes miljoen containers die per jaar Rotterdam werden binnengevaren. De vraag was dus wat kunnen we aanpakken? Mijn ervaren collega Fred bleef rustig en had als devies: als je goed richt dan raak je hem beter. Niet schieten met hagel dus.

‘Als je geen boetes oplegt, word je als toezichthouder een tandeloze tijger was de boodschap’

Ik moest denken aan Fred toen ik vorige week in het FD het portret las over de Autoriteit Consument en Markt. De ACM mag wel wat slimmer en sneller worden. Als je geen boetes oplegt, word je als toezichthouder een tandeloze tijger was de boodschap. Minder kwispelen en meer blaffen of liever nog bijten. De roep om strengere handhaving door de ACM past in een bredere trend.

De gedachte dat het opleggen van hoge sancties werkt, is niet gek. Na de megaschikking die ING trof met het Openbaar Ministerie staat witwasbestrijding in de hele financiële sector met stip bovenaan de agenda. Maar voor we onze toezichthouders massaal gaan aanmoedigen om zoveel mogelijk boetes op te leggen, is het goed even pas op de plaats te maken.

Natuurlijk, wie niet horen wil moet voelen. Maar slimmer en sneller toezicht houden betekent vooral selectief boetes opleggen. Dat klinkt tegenstrijdig, maar dat is het niet. Het opleggen van boetes vraagt lang en intensief onderzoek. Wie sneller toezicht wil moet het niet van boetes hebben. Slimmer dan? Ook dat valt te bezien. De capaciteit voor boeteonderzoek kan niet worden ingezet om op een creatieve manier andere problemen op te lossen. Dat is jammer, want vaak is zo’n creatieve aanpak succesvol. De AFM bijvoorbeeld bewoog een grote groep consumptief kredietverstrekkers er toe om klanten die jaren te hoge rentes betaalden, een goedkoper product te bieden. Zonder inzet van sancties gingen zo tienduizenden klanten minder rente betalen en meer aflossen. Daar waren ze meer mee geholpen dan met een boete aan de kredietverstrekker.

Harvard’s toezichtexpert Malcolm Sparrow vergelijkt toezichthouden met timmerwerk. Voor elk onderdeel van de klus ander gereedschap. Zelfs timmeren is niet alleen een kwestie van er op slaan. Datzelfde geldt voor toezichthouden. Ik zie liever dat toezichthouders drie boetes opleggen die écht effect hebben, dan ze blind aan te moedigen meer boetes op te leggen. Maar dan moeten die paar boetes wel goed gericht zijn. Want als je goed richt dan raak je het doel beter.

Femke de Vries is managing partner bij &samhoud, bijzonder hoogleraar toezicht aan de Rijksuniversiteit Groningen en oud-bestuurslid van toezichthouder AFM. Reageer via columnist@fd.nl.

Deze column is oorspronkelijk verschenen in het Financieel Dagblad en is voor FD-abonnees ook te lezen via https://fd.nl/auteur/femke-de-vries.

Share and Enjoy:
  • Print
  • Facebook
  • Twitter
  • LinkedIn
  • email

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *